Corona

Tijdelijke headerfoto tbv aangepaste stijlen bug - niet verwijderen aub

Eikenprocessierups

Periode | Melding | Aanpak 2020 | Gezondheidsklachten

Eikenprocessierups

De rups is een terugkerend probleem en daarom heeft de gemeente Hilversum een beheersplan opgesteld. De overlast van de eikenprocessierups is vooral in de periode van mei tot en met juli. Om de overlast zoveel mogelijk te beperken, is de aanpak van de van de gemeente gericht op bestrijden en beheersen.

Wethouder Arno Scheepers (Openbare Ruimte): “Een klein insect, maar met grote gevolgen. Iedereen in Nederland kent inmiddels de eikenprocessierups en heel veel mensen hebben er veel last door ondervonden. De klachten van mensen kunnen echt heftig zijn en daarom ben ik blij dat we een concreet plan hebben om ze dit voorjaar aan te pakken. Het plan is daarnaast een mooie mix van bestrijden en tegelijkertijd investeren in de biodiversiteit, want de overlast gaat pas echt over als de natuurlijke vijanden zich meer laten zien. Tot die tijd gaan we onze bomen af, wijk voor wijk.”

Controle en verwijderen

Voor 2020 wordt dezelfde aanpak als voorgaande jaren gevolgd. De eerste stap van de aanpak is het controleren van de bomen. Zodra de nesten zichtbaar zijn, zullen de nesten worden verwijderd door ze weg te laten zuigen door gespecialiseerde bestrijders. De controle zal als eerst plaatsvinden bij scholen en speelplaatsen. Daarna worden de overige gemeentebomen gecontroleerd. Bij het verwijderen van nesten beginnen we binnen de bebouwde kom en werken we wijk voor wijk. Daarna worden de gemeentelijke bomen in het buitengebied aangepakt, bijvoorbeeld langs belangrijke wandel- en fietsroutes. Het betreft hier uitsluitend gemeentelijke bomen. Het verwijderen van nesten in particuliere bomen is de verantwoordelijkheid van de eigenaar van die bomen.

Natuurlijke vijanden

Tevens zijn we gestart met bestrijding door natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups. Een van de manieren is het investeren in biodiversiteit zoals het ophangen van nestkasten en het ontwikkelen van kruidenrijke bermen en plantsoenen. Hierdoor willen we natuurlijke vijanden van de rups, zoals koolmezen, vleermuizen en insecten, de ruimte bieden om de plaag van de eikenprocessierups te verminderen. Bestrijding van de eikenprocessierups mag geen schadelijke neveneffecten opleveren voor de overige flora en fauna. Daarom blijft de methode van wegzuigen naast de natuurlijke bestrijding nodig.

Beheersplan

In het Beheersplan eikenprocessierups (pdf) wordt een planmatige aanpak uitgewerkt. Met behulp van een risicoanalyse wordt de mogelijke overlast in beeld gebracht. Daarnaast wordt uitgewerkt waar en op welke manier de rups kan worden bestreden.
Tot slot wordt voor het beleid op de lange termijn, het Programma Groen, onderzocht welke maatregelen moeten worden genomen om het probleem van de eikenprocessierups te verminderen. Het vergroten van de biodiversiteit is daarbij een van de speerpunten. Het verbeteren van de leefomgeving van natuurlijke vijanden van de rups past daar naadloos in.

Melden

Ziet u een boom in de openbare ruimte met een nest. Laat het ons weten. Doe een melding Eikenprocessierups (digitaalformulier). Heeft u een nest in een boom op uw eigen terrein dan moet u zelf het nest weg laten halen.

Gezondheidsklachten

Het venijn van de eikenprocessierups zit in de brandharen van de rups. Een volgroeide rups heeft er ongeveer 700.000! Deze haartjes zijn met het blote oog niet te zien. De pijlvormige brandharen met weerhaakjes dringen bij aanraking gemakkelijk in de huid, ogen en luchtwegen. Contact met brandharen kan binnen een paar uur klachten veroorzaken, zoals:

  • (hevige) jeuk, bultjes,
  • blaasjes,
  • roodheid en ontsteking
  • verschijnselen die lijken op een verkoudheid: een loopneus, kriebel in de keel, hoesten, moeilijk slikken en kortademigheid
  • rode dikke ogen
  • braken
  • duizeligheid

Wat kunt u doen aan klachten door de eikenprocessierups?

Het is belangrijk om te voorkomen dat de brandharen zich verder over het lichaam verspreiden. Het is daarom goed om de huid direct na blootstelling met plakband te strippen. Daarna de huid en de ogen met lauw water afspoelen. De brandharen zijn niet gemakkelijk te verwijderen uit kleding. Het beste is om kleding die in aanraking zijn gekomen met brandharen heel grondig te wassen (liefst op 60ºC). Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot 2 weken vanzelf. Bij hevige jeuk kunnen middelen tegen de jeuk verlichting geven. Zijn de klachten ernstiger, dan is het verstandig naar de huisarts te gaan. Let ook op uw huisdieren. Ook zij kunnen klachten krijgen door de eikenprocessierups.

Voorkomen

Gaat u naar een natuurgebied waar de eikenprocessierups voorkomt? Zorg voor goede bedekking van de hals, armen en benen en ga niet op de grond zitten. Probeer direct contact met rupsen, (oude) brandharen, spinselnesten en vervellingshuidjes zoveel mogelijk te vermijden. Maak kinderen attent op het gevaar van de eikenprocessierups. Vermijd wegen waar eikenbomen met veel eikenprocessierupsen staan. Ook oude nesten van vorig jaar bevatten veel brandharen, die kunnen verwaaien. Als u in uw eigen tuin te maken heeft met eikenbomen met eikenprocessierupsen, ga de rupsen dan niet zelf bestrijden. Huur een deskundig bedrijf in.

Vragen en Antwoorden

Oude nesten

Waarom zijn de oude nesten niet eerder weggehaald?            

Niet alle nesten leiden tot overlast. Op de belangrijkste plekken zijn de nesten weggehaald. Nesten die uit de boom gevallen zijn worden opgeruimd. Ziet u ergens een uitgevallen nest op een plek waar mensen of dieren gemakkelijk bij kunnen komen?

Wat doen jullie aan gevallen nesten?       

De bestrijders zijn druk bezig met het opruimen van gevallen nesten. Gevallen nesten kunt u nog steeds melden. De bestrijders bekijken dan of het moet worden opgehaald.

Bestrijding

Wat doet de gemeente om de overlast dit jaar te verminderen?

Net als vorig jaar worden nesten weggezogen door gespecialiseerde bestrijders. Dit gebeurt na controles op overlast gevoelige plekken (scholen en speelplekken bijvoorbeeld) en na meldingen van inwoners. Het verwijderen gebeurt per wijk. Tegelijkertijd zijn we op een aantal plaatsen begonnen om de leefomstandigheden van de natuurlijke vijanden van de rupsen te verbeteren. Denk aan kruiden- en bloemrijke grasvelden en bermen en aan nestkastjes voor mezen en vleermuizen.

Hoe gebeurt het verwijderen van nesten?          

Het wegzuigen van de nesten gebeurt door professionele bedrijven. Met een soort stofzuiger zuigen ze de rupsen op. Die komen terecht in afgesloten zakken en worden vernietigd.

Wanneer is de ergste overlast voorbij?    

Op het moment dat de rupsen zich gaan verpoppen is vaak de ergste overlast voorbij. Dat is waarschijnlijk begin juli. De rupsen kruipen dan niet meer rond, en de nesten worden steviger. De brandharen waaien dan minder snel weg.

Zelf iets doen

Wat kunnen we als inwoners doen tegen de rups?

Op korte termijn kunt u uzelf vooral beschermen tegen de brandharen. Kijk op de website van de GGD voor meer informatie. Heeft u last van een eik in uw eigen tuin, dan bent u zelf verantwoordelijk voor de bestrijding. Op de lange termijn helpt een groene(re) tuin. Dat zorgt voor meer natuurlijke vijanden van de rups.

Waarom kan ik zelf niks doen aan de nesten?    

Het weghalen van rupsennesten is een gevaarlijke klus. Als u zelf aan de slag gaat waaien de brandharen van de rups mogelijk alle kanten op. De haren van de rups zijn met het blote oog niet te zien. De rups kan bij gevaar deze brandharen ook wegschieten. Ook oude nesten kunnen nog vol zitten met brandharen Daar heeft u niet alleen zelf last van, maar ook de mensen en dieren in de omgeving. Laat bestrijding dus altijd over aan professionele bedrijven.

Kan ik ook zelf waarschuwingslinten in de bomen hangen?     

Nee, dat is niet verstandig. Als u zelf linten om een boom hangt is er een groter risico dat u in contact komt met (restanten van) de brandharen van de eikenprocessierups. Die haren kunnen ook op de stam zitten.

Mag ik nestkastjes ophangen?       

Dat mag in uw eigen bomen. Nestkastjes moeten namelijk goed onderhouden worden.

Krijgen we van de gemeente nestkastjes, insectenhotels of bloemzaadjes?   

Op dit moment niet

Overlast in huis of tuin

Wat kan ik doen als ik in huis last heb van de rups?     

Kijkt u op de website van GGD voor advies. Op oakie.info staan ook handige tips.

Ik heb eikenprocessierupsen in de tuin. Wat nu?           

Voor de bestrijding van eikenprocessierupsen in eigen tuin of op eigen terrein is de eigenaar of bewoner altijd zelf verantwoordelijk. Het advies is om de nesten, indien nodig, niet zelf te verwijderen, maar hiervoor een professioneel bedrijf te benaderen.

Meldingen

Hoe snel reageert de gemeente op mijn melding?         

Meldingen gaan meteen naar de bestrijders. Die kijken hoe ernstig de overlast is, en hoe snel er actie nodig is. U krijgt hier geen bericht van.

Moet ik alle plekken melden?

Nee. U hoeft alleen plekken te melden waar veel mensen veel overlast (kunnen) hebben van het nest.

U kunt uw melding hier digitaal doen.

Waarom hangen er niet om elke boom waarschuwingslinten?            

Het is onmogelijk om in alle bomen een lint te hangen. Als er geen waarschuwingslint in een boom hangt, dan wil dit niet zeggen dat er geen rupsen zitten. Het wil ook niet zeggen dat er niet is bestreden. Daarnaast is er een risico op aanraking met de rups of brandharen voor medewerkers. Daarom wordt alleen in één of enkele bomen als extra waarschuwing een lint gehangen.

Gebieden met een hoog en laag risico

Wie bepaalt of een locatie hoog of laag risico is?           

Die inschatting gebeurt door medewerkers die in de wijk werken. Dat is dus maatwerk, het gaat echt om een beoordeling per locatie. Het gaat om plekken waar veel mensen veel last (kunnen) hebben van de nesten. Bijvoorbeeld als een nest aan te raken is, of langs een drukke wandel- of fietsroute.

Wat gebeurt er met plekken die geen hoge prioriteit hebben?           

Hier bestrijden we de rups niet, totdat het nest voor ernstige overlast gaat zorgen.

Overlast in de toekomst

Plant de gemeente nog steeds eikenbomen?      

De eik is een mooie boom met veel belang voor de natuur.  De boom hoort hier thuis. Wel planten we nu minder vaak eiken, en meer andere soorten bomen en planten.

Wat doet de gemeente op de lange termijn?      

Op de lange termijn doen we veel om de biodiversiteit te vergroten. Er komen dan meer natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups. Dit doet de gemeente door bijvoorbeeld:

  • Vanaf minder vaak eiken te planten en ook andere soorten bomen te planten.
  • Het ontwikkelen van grasvelden met bloemen.
  • Andere manier van grasmaaien: door op steeds meer plekken anders te maaien letten we op het herstellen van de natuur, maar ook op of het er mooi uitziet. Meer planten- en diersoorten kunnen daar dan goed leven.

Het vergroenen van de stad: Waar dat kan maken we Hilversum en omgeving groener. Dit is niet alleen goed voor planten en dieren, maar ook voor water- en warmteoverlast.

Hoe weet ik zeker dat het om een eikenprocessierups gaat, en niet om een andere rups?

De eikenprocessierupsen zitten vooral in eikenbomen. Ze zijn grijsgrauw van kleur, hebben lichtgekleurde zijkanten en lange brandharen. Ze bewegen vaak in processie (in een kluitje op en naast elkaar) over de boom en vormen grijze nesten in de vorm van een bal.                               

Waarom hebben we zoveel last van de eikenprocessierups?

De natuur is niet opgewassen tegen zoveel eikenprocessierupsen. Er zijn niet genoeg natuurlijke vijanden van de rups. In een natuurlijke omgeving die in balans is, heeft de eikenprocessierups minder kans. Er zijn dan verschillende natuurlijke vijanden. Bijvoorbeeld vogels, vleermuizen, insecten, spinnen, roofwantsen en sluipwespen eten de rups en de vlinder. Zij leven in een groene omgeving.

Gezondheidsklachten

Is het nu buiten nog wel veilig? Kan ik bijvoorbeeld de voet- en fietspaden nog wel gebruiken?

Ja. Maar let goed op in de buurt van groen en bomen.

Is er ook een risico voor dieren?

Ja, ook dieren (zoals honden die uitgelaten worden) kunnen in aanraking komen met (restanten van) eikenprocessierupsen. Het dier kan hier gezondheidsklachten van krijgen. Wees dus voorzichtig bij het uitlaten van uw huisdier. Neem bij ernstige klachten altijd contact op met een dierenarts.

Wat zijn symptomen van aanraking met de eikenprocessierups?

Mensen kunnen door de haartjes binnen een paar uur klachten krijgen:

  • Jeuk, bultjes, blaasjes, rode plekken op de huid en ontsteking van de huid
  • Rode, dikke of ontstoken ogen
  • Klachten die lijken op een verkoudheid
  • Problemen met ademhalen
  • Braken
  • Koorts

Wat kan ik doen als ik in aanraking ben gekomen met de rups?

  • Gebruik plakband om de haren van de huid te halen. Doe dit meteen nadat u met de haren in contact bent gekomen. Spoel daarna de huid en de ogen met lauw water. Was ook uw haar goed.
  • De haren zijn lastig te verwijderen uit kleding. Het beste is om deze kleding goed te wassen. Liefst op 60ºC. Kan de kleding niet zo warm worden gewassen? Gebruik dan eerst een plakroller met wegwerpstrips om de haren te verwijderen.
  • Bij jeuk kunt u een zalf gebruiken waar menthol, aloë vera of calendula in zit. Ook kunt u anti-allergie tabletten gebruiken om de jeuk te verlichten.
  • Meestal verdwijnen de klachten vanzelf binnen enkele dagen tot twee weken. Zijn de klachten ernstiger, overleg dan met de huisarts.

Meer weten over de eikenprocessierups?

Voor meer gezondheidsinformatie kunt u terecht bij afdeling infectieziekten van de GGD Gooi en Vechtstreek bereikbaar op werkdagen op het telefoonnummer (035) 692 62 22.