Vragen en antwoorden

Lood in de bodem

Hoe komt lood in de Hilversumse bodem?

De mens heeft lood in het verleden veel gebruikt. Bijvoorbeeld als antiklopmiddel in benzine, als kleurstof in verf en in de bouw (loodslabben en drinkwaterleidingen). Verder was lood aanwezig in materialen die gebruikt zijn om de grond op te hogen of sloten te dempen. Door dit gebruik is de bodem in Nederland op veel plekken verontreinigd met lood. Ook in de bodem van voormalige industriegebieden kan lood zitten.

De verontreiniging zit in de bovenste grondlaag, die door eeuwenlang menselijk gebruik is ontstaan. Dit geldt vooral voor vooroorlogse wijken en dorpskernen, Een belangrijk kenmerk van de verontreiniging met lood is dat deze aanwezig is in een groot gebied, met daarbinnen soms relatief grote verschillen, dus hoge gehaltes in een bepaald gebied en weer lage in een daarnaast gelegen gebied.

Op deze kaart (pdf, 222 kB) ziet u waar u in Hilversum meer kans hebt op het voorkomen van lood in de bodem.

Wat is het gezondheidsrisico van lood in de bodem?

Jonge kinderen tot 6 jaar zijn het meest gevoelig voor lood. Dat komt omdat zij lood makkelijker opnemen dan volwassenen en lood kunnen binnen krijgen door spelen op niet afgedekte verontreinigde grond. Kinderen in deze leeftijd stoppen soms hun vingers in hun mond en op die manier kunnen ze lood binnenkrijgen. In de meeste gevallen is de grond betegeld of ligt er gras, waardoor kinderen niet makkelijk met lood vervuilde grond binnen krijgen. In dat geval is er geen risico. Als kinderen wel te veel lood binnenkrijgen, kan dat een nadelig effect hebben op hun leervermogen. Uit voorzorg wil de gemeente Hilversum daarom ouders van jonge kinderen bewust maken van lood in de bodem. Want, hoe minder lood kinderen binnenkrijgen, hoe beter.

 

Ook zwangere vrouwen moeten voorzichtig zijn met lood. Lood kan de placenta passeren en zo de ontwikkeling van de baby beïnvloeden.

Oudere kinderen vanaf een jaar of zes en volwassenen zullen bij een bodemvervuiling met lood niet zo snel te veel lood binnenkrijgen, omdat ze eventuele vuile handen minder in hun mond stoppen. Zij lopen daarom geen gezondheidsrisico. De mate van risico is sterk afhankelijk van de lokale situatie, zoals de aanwezigheid van een (groente) tuin en het specifieke gedrag van de bewoners. Als u of uw kind het lood niet inslikt is er in de meeste gevallen geen gezondheidsrisico.

Ik eet al jaren uit de tuin. Loop ik nu risico?

U kunt lood binnenkrijgen als u groenten eet die in verontreinigde grond geteeld zijn. Groenten kunnen via de wortels lood uit de grond opnemen of u kunt kleine deeltjes vervuilde grond binnenkrijgen via ongewassen groenten of vieze handen. Of dit ongezond is, hangt af van het soort vervuiling en de hoeveelheid die in het lichaam terechtkomt. Dit wordt bepaald door zaken als het soort groente dat u teelt (niet alle soorten nemen evenveel lood op), en hoe vaak en hoeveel groente u uit de tuin eet. In de praktijk blijkt vaak dat de risico’s van het eten van gewassen die geteeld zijn op vervuilde grond erg klein zijn. Toch is het verstandig om onnodige blootstelling aan stoffen zo veel als mogelijk te voorkomen. Als vaak of veel groenten uit de moestuin worden gegeten, dan is het verstandig om de bodem te laten onderzoeken. Overigens kan ook het werken in een moestuin door hand-mondcontact leiden tot blootstelling.

Voor vragen over lood en gezondheid kunt u contact opnemen met de GGD.

Hoe kom ik in contact met lood?

Jonge kinderen tot 6 jaar zijn het meest gevoelig voor lood. Zij kunnen lood uit de bodem binnenkrijgen doordat zij bij het buitenspelen vieze vingers in hun mond steken. De grond die zij zo in hun mond krijgen kunnen ze doorslikken.
 

Als iemand groenten uit eigen tuin eet, waarin een loodvervuiling zit, kan dat een bijdrage leveren aan de hoeveelheid lood in het lichaam. Deze groenten kunnen lood hebben opgenomen, of er kunnen nog gronddeeltjes aanhangen. Niet alle groenten en fruit nemen evenveel lood op.

Ook drinkwater kan een belangrijke bron zijn. Als een woning loden drinkwaterleidingen heeft, komt er via de leiding lood in het drinkwater terecht. Dit is soms in oude huizen nog het geval. In nieuwbouwwoningen zijn geen loden waterleidingen aanwezig, maar kan lood een korte periode uitspoelen na het aanbrengen van nieuwe watermeters of kranen.

Lood is ook aanwezig in loodslabben van gebouwen. Zie vraag 'Kan ik leidingwater loodvrij maken' voor meer informatie.

Wat kan ik doen om zo weinig mogelijk lood binnen te krijgen?

Om contact met verontreinigde grond te beperken kunt u het volgende doen:

  • Laat kinderen niet op onbedekte verontreinigde bodem (“kale bodem”) spelen. Dek eventueel de bodem af met grasmatten, struiken of een (waterdoorlatende) bestrating;
  • Laat kinderen spelen in een aparte zandbak met schoon wit zand;
  • Teel groente en fruit in bakken met schone grond (potgrond of tuinaarde);
  • Was de aarde van zelfgekweekte groenten en fruit zorgvuldig af;
  • Breng een contact laag van schone grond aan, eventueel na afgraven van de verontreinigde bovenlaag. Of breng afdekmateriaal aan (bestrating of een dichte grasmat), met een schone zandlaag eronder. Doe dit vooral op plaatsen waar kinderen spelen;
  • Let goed op de hygiëne: Laat uw kinderen hun handen wassen na het buitenspelen. Was ook zelf uw handen na het tuinieren in eigen tuin en voor het eten;
  • Ga de inloop van grond in huis tegen door schoenen uit te doen voor u naar binnen gaat;
  • Stofzuig of dweil regelmatig uw huis, vooral als u of uw kinderen regelmatig met grond aan de schoenen het huis inkomen;
  • Vervang loden waterleidingen;
  • Wees alert op loodslabben.
Is mijn tuin verontreinigd?

Op de pagina Bodeminformatie of via www.bodemloket.nl kunt u als bewoner of gebruiker informatie inwinnen over de bodemkwaliteit van een tuin of ander perceel. Bij de Omgevingsdienst Flevoland, Gooi & Vechtstreek kunt u de op bodemloket genoemde onderzoeken opvragen Op basis van historische informatie over ophogingen, demping, oude bedrijfsactiviteiten en eerder uitgevoerde bodemonderzoeken kunt u zich wellicht al een (eerste) beeld vormen. Maar als er geen gegevens over de bodemkwaliteit bekend zijn kunt u overwegen zelf een bodemonderzoek uit te laten voeren door een ingenieurs- of adviesbureau.

Voor een eerste indruk kunt u op de volgende kaart (pdf)  kijken. Daarop u kunt nagaan of uw tuin in mogelijk verontreinigd gebied ligt en of het raadzaam is bewuster met de bodem in uw tuin om te gaan. Bij het ontbreken van concrete bodeminformatie in combinatie met een verdachte locatie (vooroorlogse wijk, oude dorpskern, oud-industrieel) wordt geadviseerd de gebruiksadviezen op te volgen.

Waarom is er nu extra aandacht voor lood in de bodem?

Het RIVM heeft een rapport  uitgebracht waaruit bleek dat lood bij lagere concentraties effect kan hebben op het leervermogen van kinderen dan eerder werd gedacht. De landelijke GGD-werkgroep heeft hierop een advies uitgebracht hoe om te gaan met lood in de bodem. Omdat tuinen op veel plekken in Hilversum bedekt zijn met gras of tegels, zullen kinderen niet snel veel lood binnenkrijgen. Toch zijn er plekken waar kinderen in contact kunnen komen met zwart zand in de bodem waarin lood aanwezig is. De gemeente Hilversum informeert ouders van jonge kinderen daarom uit voorzorg. Hoe minder lood kinderen binnenkrijgen hoe beter. Vandaar dat er nu nieuwe aandacht voor is.

Wat doet de gemeente Hilversum?

Eigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van de bodem op hun terreinen. De gemeente Hilversum informeert haar inwoners met regelmaat over de loodproblematiek, waaronder via deze webpagina.

Hilversum heeft de provincie Noord-Holland in 2019 ondersteund bij bodemonderzoek op verdachte plaatsen waar kinderen spelen, met name in de openbare ruimte. Met de huidige inrichting zijn deze speelplekken veilig. Bij nieuwe speelplaatsen wordt rekening gehouden met de plaatselijke bodemkwaliteit.

Wat is bodemverontreiniging?

Bodemverontreiniging is de term die wordt gegeven aan door de mens aan- of ingebrachte stoffen of materialen die van nature niet in de bodem of het grondwater voorkomen en leiden of kunnen leiden tot schade aan het ecosysteem of de gezondheid. Bodemverontreiniging is een vorm van milieuverontreiniging.

Hoe bepaalt men of er sprake is van bodemverontreiniging?

Dit wordt bepaald door het uitvoeren van onderzoek. Bij dit onderzoek worden monsters van de grond en/of het grondwater in een laboratorium geanalyseerd. De gemeten gehalten aan onderzochte stoffen worden daarna getoetst aan de geldende normen uit de Wet bodembescherming. Uit deze toetsing zal dan blijken in welke mate de grond of het grondwater verontreinigd is. In het geval van lood is het ook belangrijk de concentratie te toetsen aan de risicogrenswaarden van de GGD, omdat deze lager zijn dan de geldende norm uit de Wet bodembescherming.

Wat houdt een bodemonderzoek in?

Een bodemonderzoek word uitgevoerd door een daarvoor gecertificeerd onderzoeksbureau. Het onderzoek bestaat in hoofdlijnen uit een (historisch)vooronderzoek, een veldonderzoek, het laboratoriumonderzoek en de rapportage.

Moet met lood verontreinigde bodem worden gesaneerd?

Het is belangrijk om blootstelling aan met lood verontreinigde grond te beperken. Dit kan door het opvolgen van gebruiksadviezen (zie vraag 'Wat kan ik doen om zo weinig mogelijk lood binnen te krijgen') en door het wegnemen van de contactmogelijkheden: afdekken of verwijderen van de verontreinigde grond en vervangen door schone grond.  Afhankelijk van onder meer de mate van verontreiniging kan voor een van de opties worden gekozen.

Wie betaalt het opruimen van de verontreiniging?

De wetgeving bepaalt dat de vervuiler betaalt. Bij bodemverontreiniging met lood is het vaak niet mogelijk de vervuiler aan te wijzen. De verontreinigingen zijn vaak lang geleden en verspreid over een groot gebied ontstaan. Particuliere huiseigenaren nemen in de Wet bodembescherming een bijzondere positie is: zij kunnen niet zomaar worden verplicht tot sanering en hoeven niet zonder meer de kosten van een eventuele sanering te betalen. Dit is altijd maatwerk. Voor meer informatie kunnen mensen terecht bij de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek.

Moet er bij een eventuele verkoop van het huis iets vermeld worden over de bodemkwaliteit en lood in de grond?

Ja, bij verkoop van uw woning geldt de informatieplicht van de verkoper richting de koper.

Heeft de gemeente de openbare ruimte al aangepakt: speeltuintjes, parken, openbaar groen?   

Ja, deze zijn onderzocht en daar waar nodig zijn maatregelen uitgevoerd om blootstellingsrisico’s te voorkomen.

Hoe weet ik of mijn huis een loden drinkwaterleiding heeft?

Loden leidingen zijn te herkennen aan de onregelmatige vorm, de dikte en de grijze kleur. Aansluitingen bestaan niet uit koppelstukjes maar uit een verdikking van de leiding zelf. Tikken op een loden leiding geeft een doffer geluid dan op een koperen of ijzeren leiding. Of een gebouw loden leidingen heeft is niet altijd eenvoudig te achterhalen omdat de meeste leidingen onder de vloer of in de muur zitten, of geverfd zijn. In dat geval kan dit eventueel worden vastgesteld met speciale apparatuur door sommige installateurs of een medewerker van een drinkwaterbedrijf. Huurders kunnen bij de verhuurder nagaan of informatie beschikbaar is over de drinkwaterleiding in de woning.

Tot welk jaar precies loden drinkwaterleidingen werden aangelegd is niet bekend. In huizen met een bouwjaar voor 1945 was lood heel gebruikelijk. In huizen gebouwd tussen 1945 en 1960 zitten mogelijk ook nog loden binnenleidingen.

Kan ik leidingwater loodvrij maken?

Er is geen manier om water helemaal loodvrij te maken als het wordt aangevoerd met loden leidingen. Om de loodconcentratie te verlagen moeten de leidingen worden vervangen. Huiseigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor het vervangen van loden drinkwaterleidingen in de woning. Ook voor huurhuizen geldt dat de huiseigenaar (de verhuurder) verantwoordelijk is voor vervanging. De waterleidingbedrijven in Nederland zijn verantwoordelijk voor de vervanging van de loden leidingen tot de voordeur. Vrijwel al deze toevoerleidingen of dienstleidingen zijn inmiddels vervangen.

Wat zijn loodslabben?

Loodslabben zorgen ervoor dat twee oppervlakten aan de buitenkant van een huis waterdicht op elkaar aansluiten. Ze bevinden zich bijvoorbeeld tussen het dak en de schoorsteen. Volg de gebruiksadviezen op wanneer een kind ermee in aanraking komt.