Johannes Adrianus Cornelis Bernardus Verschure

Jan Verschure (geboren op 7 juni 1893 in Den Bosch)

Het verhaal van 25 Hilversumse verzetshelden is door burgemeester Pieter Broertjes vastgelegd in het boekje “opdat wij niet vergeten, Verhalen van 25 verzetshelden van Hilversum”.

Een van deze 25 levens betreft Jan Verschure.

Dit is zijn verhaal:

Hij was altijd opgewekt, diepgelovig, welbespraakt en als het moest hondsbrutaal.

Een man die in de eerste helft van de Tweede Wereldoorlog – tot 1943 – smoel gaf aan het illegale verzet. Een man die van meet af aan leiding gaf aan verzetsgroepen en verstorende acties tegen de bezetter bedacht en uitvoerde. Een bijzonder moedig mens.

Transportbedrijf

Jan Verschure stamt uit een familie van handelaars en transporteurs. Hij was sinds 1937 eigenaar van zijn eigen transportbedrijf NABEK met vestigingen in Amsterdam, Rotterdam en Hilversum.

Verschure trouwde met Adriana Dufay en samen kregen ze elf kinderen. Hij voedde zijn kinderen streng katholiek op met een sterke anti-Duitse houding, “omdat hij het niet zou kunnen accepteren als zijn kinderen in een godsdienstloze dictatuur op zouden groeien”.

Alibi

Bij het bombardement op Rotterdam in 1940 verloor hij zijn Rotterdamse kantoor. In april 1941 werd hij aangesteld als controleur buitendienst van de wet Autovervoer Goederen voor het regelen van transport voor fruitveilingen en veemarkten. Hierdoor had hij een vergunning om door het hele land te reizen en kreeg hij een mooi alibi om illegaal werk te doen. Hij was van meet af aan betrokken bij allerlei verzetswerk, organiseerde voedselinzamelingen en transporteerde het voedsel vervolgens naar de grote steden.

600 kilo bonen

Een mooie anekdote wil ik u niet onthouden: als hij in Rotterdam druk bezig is om voor de ondergrondse 600 kilo bonen te vervoeren, zakt zijn auto door z’n veren. Hij stapt op een groepje NSB’ers af en zegt: ‘Helpen jullie mij even? Zoiets overkomt mij alleen. Wat een rotbaan. Altijd maar smokkelwaar in beslag nemen en dan ook nog door je achterveren zakken.’ De NSB’ers duwen de auto keurig naar de lokale mecanicien en Jan komt met de schrik vrij

Sachsenhausen

Op zaterdag 13 maart 1943 wordt hij opgepakt in Wassenaar en naar het politiebureau gebracht. Via de SD-gevangenis in Haaren en het Oranje-Hotel in Scheveningen komt hij uiteindelijk in Sachsenhausen onder Berlijn terecht. Hij kwam te werken op de Schreibstube, de kampkarthoteek, het administratieve centrum van het concentratiekamp. Verschure stond bekend als Dikke Jan, der dicke Hollander. Hij had voor iedereen een bemoedigend woord en veranderde de werkcommando van Nederlandse gevangenen van zware naar lichtere werkcommando’s om hun kans op overleven te vergroten.

Vervalsen paspoorten

Op een dag kreeg hij de opdracht binnen 24 uur een lijst te maken van alle (15) Britse en Amerikaanse gevangenen. Verschure veronderstelde dat deze mensen zouden worden gefusilleerd. Uit voorzorg heeft hij toen alle paspoorten vervalst, zodat er op papier geen Amerikanen of Britten in het kamp zaten. Hierdoor redde hij het leven van de 15 medegevangenen. Een uitzonderlijk moedige prestatie, waarvoor hij in 1953 postuum werd onderscheiden met de Medal of Freedom with bronze palm, de onderscheiding van de Verenigde Staten voor mensen die in een oorlog bijzondere daden hebben verricht.

Ziektes

Ondanks de relatieve bescherming die hij kreeg als hulpje in het Krankenrevier, het ziekenhuis in Sachsenhausen, bleef hij niet gevrijwaard van ziektes. Het staat vrijwel vast dat hij de vader van Pieter Broertjes heeft gekend, die van 1941 tot de bevrijding ook in Sachsenhausen gevangen zat.

Hij werkte het laatste oorlogsjaar, net als Jan, in het ziekenhuis. Op 4 januari 1945 werd Verschure opgenomen met een voorhoofdsholteontsteking.

Precies een maand later werd hij met 2224 medegevangenen getransporteerd naar het concentratiekamp Bergen-Belsen. Een rit waar we nu 3 uur over zouden doen, duurde toen 3 dagen: de gevangenen gingen te voet. Totaal uitgeput kwam hij aan. Maar hij niet alleen; velen waren ziek en leden aan verschillende soorten typhus. Broertjes:"Mijn vader heeft het transport naar Bergen Belsen kunnen ontlopen. Hij werd in april bevrijd door de Russen en leefde nog vele jaren. Hij stierf in 2004 in Baarn en ligt begraven in ons familiegraf op de Noorderbegraafplaats in Hilversum."

Op 29 april 1945, een paar dagen voor de bevrijding, overleed Jan Verschure aan de gevolgen van uitputting en ernstige verschijnselen van vlek typhus. Engelse militairen durfden in eerste instantie het kamp niet binnen uit angst voor hun eigen gezondheid.

Verschure werd door Nederlandse medegevangenen in één van de massagraven te ruste gelegd. In 1955 werd de Verschurestraat in Hilversum-Noord naar hem vernoemd.