Architect Dudok gaf Hilversum een mooier gezicht

Zonder architect Willem Marinus Dudok zou Hilversum een veel minder kleurrijke gemeente zijn. Toen Hilversum zich in de jaren '20 en '30 van de vorige eeuw begon te ontwikkelen, zette Dudok met zijn moderne bouwstijl een groot stempel op Hilversum. “Met als letterlijk en figuurlijk hoogtepunt natuurlijk het Raadhuis”, vertelt Paula van Dijk, gids bij het Dudok Architectuur Centrum.

Dudok ontwierp de meeste wijken in Hilversum

Maar Dudok heeft nog veel meer gebouwen in Hilversum ontworpen. Hij maakte in totaal maar liefst 75 ontwerpen. Van Dijk: "Uniek in de Nederlandse architectuur. Enkele daarvan zijn niet uitgevoerd en sommige gesloopt, maar er is nog heel veel moois te zien."
In 1915 werd Dudok directeur Publieke Werken in Hilversum, destijds een snel groeiende industrieomgeving die zich tot een middelgrote stad zou ontwikkelen.
"Dudok ontwierp de meeste wijken, scholen en gemeentelijke gebouwen en bepaalde daarmee het gezicht van Hilversum, dat wel zijn levenswerk wordt genoemd", weet Van Dijk. "Om zijn aandacht hier volledig op te kunnen richten, werd hij in 1928 op eigen verzoek benoemd tot gemeentelijk architect."
Het Raadhuis aan de rand van het centrum is het icoon van Hilversum en de kroon op het werk van Dudok. De eerste schetsen maakte de architect al in 1922, maar de bouwwerkzaamheden werden pas tussen 1928 en 1931 uitgevoerd.

Kunst- en architectuurhistoricus Paula van Dijk over de architectuur van Dudok

Woningbouw

Ieder kind in Hilversum kent ook de Oude Haven, van de intocht van Sinterklaas. Van Dijk: "De haven was ooit het einde van de Gooische vaart. Het afgegraven zand ging naar bouwplaatsen in de Amsterdamse grachtengordel en werd gebruikt voor uitbreiding van Hilversum.
De Oude Haven is in 1876 aangelegd, aan het einde van de Gooische Vaart (uit circa 1650), van 's-Graveland naar Hilversum. Dudok ontwierp er in de Tweede Wereldoorlog een zand- en zoutbunker om de werklozen te helpen aan werk."
Een ander voorbeeld is het hofje aan de Duivenstraat. Deze bestaat uit een smalle straat met in het midden een perkje. De arbeidershuisjes werden in 1927 gebouwd, volgens de architectuurprincipes van Dudok. Bij de renovatie in 2001 werden huizen samengevoegd en aan de achterkant uitgebouwd. Nu bestaat het hofje uit 13 woningen.
En dan de Bloemenbuurt. De Bloemenbuurt lijkt een gewone buurt in Hilversum. Wat niet veel mensen weten, is dat dit de 1e wijk met sociale woningbouw is, die in opdracht van de gemeente is ontwikkeld. De woningwet van begin 1900 moest verandering brengen in matige woonomstandigheden in Nederland en Dudok heeft daar een belangrijke bijdrage aan geleverd.

Bloemenbuurt

"Bij station Sportpark, aan de Arena in Hilversum, staat een opvallende houten tribune die is ontworpen door Dudok", vervolgt Van Dijk. "Vanaf de Soestdijkerstraatweg moest de tribune een "feestelijke" voorzijde hebben. Boven de entree was een buffet met erboven een plek voor een orkest. De houten tribune vormde onder andere het decor voor het ruiteronderdeel tijdens de Olympische Spelen in 1928. "Kantoor Sportveld" aan de Soestdijkerstraatweg was oorspronkelijk de verkleedruimte voor jockeys. Het pand is in 2000 herbouwd, op basis van het ontwerp uit 1925."

De houten tribune vormde onder andere
het decor voor het ruiteronderdeel tijdens
de Olympische Spelen in 1928
Scholen

In bijna alle wijken van rond 1920-1930 staan ook scholen van Dudok. Ze zijn herkenbaar aan de strakke vorm met torens en speelse onderdelen, zoals gekleurde bakstenen, zwart-witte tegelvloeren en oranje kozijnen. Aan de westkant van Hilversum, tegenover het Media Park, staat de Multatulischool, met oranje geschilderde vensterrijen.
Aan de overkant, bij de Nienke van Hichtumschool aan de 's-Gravesandelaan, zitten de ramen laag. "Dudok hield rekening met de kleine kinderen. Hij vond dat die naar buiten moeten kunnen kijken", vertelt Paula van Dijk. "Hij maakte ook een speciale "huppelgalerij" waar kinderen veilig buiten konden werken en spelen. De in oranje baksteen gebouwde Snelliusschool wordt nu als opvallend kantoorpand gebruikt."
In 2000 is de wijk Liebergen onder de naam Dudok Revisited opgeknapt. In dit project is niet alleen gerenoveerd, maar zijn door woningcorporatie Dudok Wonen ook honderden monumentale woningen herbouwd.

Workaholic

Paula van Dijk van het Dudok Architectuur Centrum verzorgt ook regelmatig rondleidingen langs de ontwerpen van Dudok. "Het is fascinerend wat hij allemaal heeft gedaan. Architect Berlage was zijn grote voorbeeld. Ik heb zelf in Hilversum op school gezeten en vond zijn werk toen al mooi. Daarna ben ik kunstgeschiedenis en architectuur gaan studeren. Ik vind het erg leuk om rondleidingen te geven en te vertellen over het werk van Dudok."
"Het souterrain van het Hilversumse Raadhuis is in de jaren '80 uitgegraven en daar kun je goed zien hoe hij in een vroeg stadium met beton is gaan bouwen. Ook zijn daar veel foto's en tekeningen van zijn werk te bekijken. Hij was een workaholic, maar op een positieve manier", vindt Van Dijk.
Dudok ging in 1954 met pensioen, maar bleef betrokken bij de Hilversumse bouwwereld. Hij overleed op 6 april 1974 en werd begraven op de door hemzelf ontworpen Noorderbegraafplaats, uiteraard in Hilversum.

Dudok Architectuurcentrum