Tijdelijke headerfoto tbv aangepaste stijlen bug - niet verwijderen aub

Oude Nieuwjaarswensen

Aan het begin van een jaar wensen we elkaar de beste wensen en een gelukkig nieuwjaar.

Al snel na de vinding van de boekdrukkunst in de 16e eeuw werden nieuwjaarsprenten gedrukt. In de 18e eeuw ontstond bij allerlei beroepen de gewoonte om met gedrukte nieuwjaarswensen van deur tot deur te gaan om zo een nieuwjaarsgift te krijgen. Het waren met name de dienstverlenende beroepen die werkzaamheden aan of bij het huis verrichtten zoals schoonsteenvegers, vuilnisophalers, straatvegers, nachtwakers, lantaarnaanstekers en omroepers.

In de Collectie Hilversum zijn een aantal van deze nieuwjaarsprenten bewaard gebleven. Zo is er een nieuwjaarswens van de omroepers, opgedragen aan de ingezetenen van Naarden, gedateerd 1 januari 1867 (inv.nr. 310249).

Zo’n nieuwjaarsprent bestond uit een simpele houtsnede met daaronder een wens in dichtvorm.

De afbeelding had meestal betrekking op het beroep van de persoon die de wens verstrekte en was vaak een kopie van een houtsnede die ook elders werd gebruikt.  Het gedicht was vaak moralistisch, godsdienstig, niet actueel en zal ook geïnspireerd zijn op bestaande gedichten. Een bijvoorbeeld is het gedicht op de afgebeelde nieuwjaarsprent van de omroeper J. Derks te Naarden, uitgegeven door J.J. Egberts boekverkoper te Naarden. Hij startte zijn wens met:

 

Wij staren met een traan in d’ oogen,

   Den afgeloopen jaarkring in!

Hoe menigeen denkt, diep bewogen,

   Aan ’t heilvoorspellende begin.

 

Nieuwjaarswensen bestonden in de 18e eeuw ook als devotieprenten dus waarbij vanuit het geloof wensen werden overgebracht. Later in deze eeuw ontstonden ook drukwerken waarbij kinderen hun ouders goede wensen voor het nieuwe jaar overbrachten. Met de komst van de nieuwjaarsprenten en – kaarten die met via de post bij familie, bekenden en relaties werden bezorgd, verdween het gebruik om met nieuwjaarsprenten langs de deuren te gaan. Door de komst van de nieuwe media neemt het verzenden van nieuwjaarskaarten in de laatste jaren sterk af.  De traditie om met de afgifte van een kaartje nieuwjaarswensen over te brengen en zo geld te ontvangen is echter bij veel bezorgers van de krant en reclamedrukwerk nog gebruikelijk.

Ed van Mensch | Hilversumse Historische Kring Albertus Perk

Bladzijde

Klik op de afbeelding om deze te vergroten.