Eenmaal per maand ziet u hier foto’s met
een beschrijving afkomstig uit het Streekarchief Gooi en
Vechtstreek. U kunt daar zelf ook op zoek naar de geschiedenis van
Hilversum. Bent u bijvoorbeeld benieuwd naar uw huis of straat in
vroeger tijden? Breng dan eens een bezoek. Honderden archieven en
collecties liggen op u te wachten. Het Streekarchief Gooi en
Vechtstreek zit in het Stadskantoor, Oude Enghweg 23;
openingstijden ma. 9.00-13.00 uur, di. t/m vr. 9.00-17.00 uur ;
website: www.gooienvechthistorisch.nl
Lange voorgeschiedenis
Het zal de bezoekers aan het Hilversumse centrum
niet zijn ontgaan, er is weer kermis. Deze kermis kent een lange
voorgeschiedenis met soms roerige momenten. Toen de kermis in 1899
door de gemeenteraad werd afgeschaft, liepen de gemoederen onder de
burgers zo hoog op dat één van hen dat met de dood moest
bekopen.
“Ampart”
In de 19e eeuw was er buiten de jaarlijkse kermis maar weinig
gelegenheid tot ontspanning. De wevers maakten lange werkdagen van
soms wel zestien uur om daarna nog eens hun schrale lapje grond te
bewerken. De schaarse vrije tijd werd veelal in de kroeg
doorgebracht, maar voor de kermis ontzegden de Hilversummers
zichzelf veel. In vele weversgezinnen legde men het gehele jaar
door elke week een paar centen van het schamele loon “ampart” om er
een groot feest van te maken. En bleek het bedrag uiteindelijk
onvoldoende dan werd een bezoek aan ‘Ome Jan’, de bank van lening
in de Kerkstraat niet geschuwd. De kermis: voor tal van
Hilversummers in de 19e en de 20e eeuw was ze hèt evenement van het
jaar.
“Bandeloos”
Bezadigde dorpelingen ergerden zich echter aan “de
bandeloze lichtzinnigheid” van de kermisbezoekers, want menigeen
ging zich te buiten aan overmatig alcoholgebruik in de kroegen rond
de kermis. In 1899 besloot de gemeenteraad om die reden de kermis,
die toen al op de Groest werd gehouden, af te schaffen. Dat zette
echter kwaad bloed bij een groot deel van de bevolking. Op die 22e
augustus – dat zou anders de eerste kermisdag zijn geweest – hing
er iets onheilspellends in de lucht. De bevolking klonterde samen
op de Allemansbrug, een geliefd verzamelpunt op de hoek van de
Groest met de Kerkstraat.
Verhit
Iedereen had het over het niet doorgaan van de kermis. De
gemoederen raakten zo verhit dat er relletjes ontstonden. Men
hitste elkaar op en het duurde niet lang of er brak een compleet
oproer uit. De boze Hilversummers trokken naar het Suzannapark,
waar de toenmalige burgemeester J.C. Gülcher woonde. Alle ruiten
van zijn woning moesten eraan geloven. Dat gebeurde vervolgens ook
met de ramen van de woning het raadslid Passtoors in de
Herenstraat.
Blanke sabel
Aanvankelijk slaagde de gealarmeerde politie er nog
in om de menigte met de blanke sabel uiteen te drijven, maar toen
ook de meeste winkelruiten in het centrum werden vernield stond het
kleine politiekorps machteloos. De te hulp geroepen schutterij kon
ook weinig uitrichten, temeer daar verschillende schutters liever
thuis bleven en de boete betaalden dan dat zij hun gezin in benarde
omstandigheden achterlieten.
Met scherp
Toen er op de 23ste augustus opnieuw relletjes ontstonden,
verscheen er plotseling een afdeling dragonders uit Naarden. Zij
werden later bijgestaan door infanteristen uit Amersfoort. De staat
van beleg werd afgekondigd, samenscholingen werden ten strengste
verboden. Het rumoer nam alleen maar met de minuut toe. Vrouwen
haalden stenen uit de straat en droegen die in hun schort naar de
mannen die ze naar de militairen gooiden. Toen één van hen door een
steen werd verwond, schoten zijn kameraden opeens met scherp.
Dode
Bij dokter Niemeyer in de Stationsstraat werden zeven gewonden naar
binnen gebracht. Twee met een sabelhouw, de anderen hadden
kogelwonden. Er viel zelfs een dode. Een jongeman, die uit
nieuwsgierigheid een kijkje kwam nemen, werd in zijn hoofd geraakt
door een verdwaalde kogel. Uiteindelijk keerde rust weer. Op 7
augustus 1900 besloot de gemeenteraad met negen stemmen voor en
vijf tegen tot “wederinvoering” van de jaarlijkse kermis.
“Bacchanaal”
Toch moesten de gegoede burgerij en ook de kerken niets hebben van
dit “bacchanaal” en “schouwspel van zedeloosheid”. Die
tegenstanders kregen in 1920 nog een keer hun zin. De gemeenteraad
besloot andermaal om de kermis te verbieden. Het succes was echter
van korte duur. Toen niet lang daarna de tekorten op de begroting
van het nieuwe Sportpark opliepen, werd de kermis – nu onder de
naam Lunapark – in ere hersteld.
Redactie
Zie ook
Historisch Hilversum: De Egelantier
Links
Bron foto Lunapark Kermis 1969
Bron foto reuzenrad
